Japon Balığı Çeşitleri: Komet, Oranda, Ranchu ve Diğerleri

Japon balığı çeşitleri nelerdir?

Japon balığı (Carassius auratus, İngilizce “goldfish”) çeşitleri iki ana gruba ayrılır: uzun gövdeli ve tek kuyruklu çeşitler (komet, shubunkin, sıradan japon balığı) ile yuvarlak gövdeli ve çift kuyruklu süs çeşitleri (oranda, ryukin, ranchu, teleskop göz). Tek kuyruklular hızlı yüzer, 25–30 cm’ye ulaşır ve asıl yeri havuzdur; çift kuyruklular 15–20 cm’de kalır, yavaş yüzer ve akvaryum için daha uygundur.

Tüm çeşitler aynı türün yüzyıllar boyunca Çin’de ve ardından Japonya’da seçilerek üretilmiş varyeteleridir. Bu nedenle su değerleri benzerdir: hepsi soğuk ve ılık suyu sever, bol oksijen ister ve büyük miktarda atık üretir. Çeşitler arasındaki asıl farklar gövde şekli, yüzme gücü, hassasiyetleri ve dolayısıyla nerede tutulmaları gerektiğidir. Yanlış çeşidi yanlış ortama koymak, japon balığı kayıplarının en yaygın nedenlerinden biridir.

Japon balığı çeşitlerinin karşılaştırma tablosu

Aşağıdaki tablo altı yaygın çeşidi gövde tipi, yetişkin boy, ilk birey için en az litre ve uygun ortama göre karşılaştırır. Litre değerleri ilk balık içindir; her ek birey için süs çeşitlerinde 40 litre, tek kuyruklu çeşitlerde 60–80 litre eklenmelidir.

Tablodaki en önemli sütun “uyumluluk”tur. Tek kuyruklu ve çift kuyruklu çeşitler aynı tür olsa da birlikte tutulmamalıdır: hızlı bir komet, ranchu ya da teleskop göz yeme ulaşmadan tüm yemi bitirir ve yavaş balık zamanla zayıflar.

Tek kuyruklu japon balıkları akvaryumda yaşar mı?

Tek kuyruklu japon balıkları akvaryumda yaşayabilir ama uzun vadede havuz ya da çok büyük akvaryum (en az 200–300 litre) ister; fanus ve küçük akvaryumlar bu çeşitler için kesinlikle uygun değildir. 25–30 cm’ye ulaşan, sürekli ve hızlı yüzen balıklardır.

Komet

Komet, sıradan japon balığından daha ince ve uzun bir gövdeye ve gövde boyunun yarısına yaklaşan derin çatallı kuyruğa sahiptir. Kırmızı, turuncu, sarı ve kırmızı-beyaz (sarasa) renkleri yaygındır. Havuzda 5–10 cm’lik yavrulardan birkaç yılda 25 cm’yi aşan bireylere dönüşür. Kışa dayanıklıdır; derinliği en az 80–100 cm olan, tamamen donmayan bir havuzda kışı geçirebilir.

Shubunkin

Shubunkin, pulları kısmen yansımasız (nacreous) olan, mavi, siyah, kırmızı ve beyaz lekeli alacalı bir tek kuyruklu çeşittir. London tipi kısa kuyruklu, Bristol tipi büyük yuvarlak uçlu kuyrukludur. Komet gibi dayanıklı bir havuz balığıdır ve koi ile aynı havuzu paylaşabilir, ancak koi çok daha büyüyeceği için havuz hacmi buna göre planlanmalıdır.

Japon balığının ne kadar yaşadığını belirleyen en önemli etken de burada ortaya çıkar: geniş havuzda tutulan tek kuyruklu bir japon balığı 15–20 yıl yaşayabilirken küçük akvaryumda 3–5 yılda kaybedilebilir. Kısa ömrün nedeni balığın doğası değil, yetersiz hacim ve yüksek atık yüküdür.

Süs japon balıkları neden akvaryuma daha uygundur?

Çift kuyruklu süs çeşitleri yavaş yüzer, daha küçük kalır ve soğuk hava değişimlerine daha hassastır; bu nedenle kontrol edilebilir bir akvaryum ortamında daha sağlıklı yaşarlar. Yuvarlak gövde, iç organların sıkışık yerleşmesine ve yüzme kesesi sorunlarına yatkınlığa yol açar.

Oranda

Oranda, başının üstünü ve yanlarını kaplayan, “wen” denilen kabarık doku ile tanınır. Kırmızı başlı beyaz oranda ve tamamen kırmızı çeşitleri çok popülerdir. Wen 2–3 yaşından itibaren belirginleşir. Bu doku çok büyüdüğünde gözleri kapatabilir ve kıvrımları arasında bakteri birikebilir; bu nedenle su kalitesi oranda bakımında belirleyicidir.

Ryukin

Ryukin, başın hemen arkasından yükselen belirgin sırt kamburu ve derin gövdesiyle ayırt edilir. Süs çeşitleri arasında en hareketli ve en dayanıklılarından biridir. Bu enerjisi nedeniyle ranchu ve teleskop göz gibi yavaş çeşitlerle aynı akvaryumda yem rekabetinde baskın çıkabilir.

Ranchu

Ranchu, sırt yüzgeci olmayan, yumurta biçimli gövdesi ve geniş wen’i ile “japon balıklarının kralı” olarak anılır. Sırt yüzgeci olmadığı için dengesi zayıftır ve yavaş yüzer. Japonya’da geleneksel olarak yukarıdan izlenecek sığ havuzlarda yetiştirilir. Akvaryumda 30–40 cm su derinliği yeterlidir; çok derin ve akıntılı su ranchuyu yorar.

Teleskop göz

Teleskop göz, gözleri başın iki yanından dışa doğru çıkık olan çeşittir. Siyah formu “black moor” olarak bilinir. Görüşü zayıf olduğu için yemi geç bulur; çıkık gözleri de keskin kenarlı dekorlarda kolayca yaralanır. Yalnızca diğer yavaş süs çeşitleriyle ve pürüzsüz dekorlu bir akvaryumda tutulmalıdır.

Hangi çeşit havuza, hangisi akvaryuma uygundur?

Komet ve shubunkin havuz için, oranda, ranchu ve teleskop göz akvaryum için idealdir; ryukin ise ılıman iklimlerde yazın havuzda, kışın akvaryumda tutulabilir. Karar verirken kış sıcaklığı, avcı riski ve suyun ne kadar kontrol edilebildiği belirleyicidir.

• Kış: Tek kuyruklular su yüzeyi donsa da derin bölgede 4 °C civarında kışı geçirebilir. Süs çeşitleri 10 °C’nin altındaki uzun soğuk dönemlerde bağışıklık ve sindirim sorunları yaşar; soğuk kışları olan bölgelerde içeri alınmaları önerilir.
• Avcılar: Havuzda kedi, martı ve balıkçıl gibi avcılar yavaş yüzen süs çeşitlerini kolayca yakalar. Tek kuyruklular hızla kaçabilir.
• Gözlem ve tedavi: Süs çeşitleri hastalığa daha yatkındır; erken teşhis için yakından izlenebilen akvaryum avantaj sağlar.
• Yaz sıcağı: Güneş alan sığ havuzlarda su 28–30 °C’ye çıkabilir. Bu sıcaklıkta oksijen azalır; havuzun en az yarısı gölgede olmalı ve hava pompası kullanılmalıdır.

Japon balığı akvaryumu nasıl kurulmalı?

Süs japon balıkları için akvaryum 18–22 °C sıcaklıkta, güçlü filtreli, bol havalandırmalı ve en az 80–100 litre olmalıdır. Isıtıcı çoğu evde gerekmez; ancak oda sıcaklığı 16 °C’nin altına düşen evlerde süs çeşitleri için suyu 18–20 °C’de sabitleyen bir ısıtıcı yararlıdır.

1. Hacim: İki süs japon balığı için 120–150 litre iyi bir başlangıçtır. Fanus ve 20–30 litrelik akvaryumlar, balığın atık yükü nedeniyle sürekli amonyak sorunu yaşatır.
2. Filtre: Akvaryum hacminin saatte en az 6–8 katını döndüren filtre seçilmelidir. Süs çeşitleri güçlü akıntıda zorlandığı için çıkış suyunu camdan sektirmek ya da sprey bar kullanmak iyi olur.
3. Zemin: Japon balıkları zemini ağızlarıyla karıştırır. Ağza sıkışabilecek 5–10 mm çakıl yerine ince kum ya da ağza giremeyecek kadar iri çakıl tercih edilmelidir.
4. Dekor ve bitki: Pürüzsüz taşlar ve sert yapraklı bitkiler (anubias, java fern) uygundur; yumuşak bitkiler kısa sürede yenir.
5. Su değerleri: pH 7,0–8,0, GH 8–18 dGH. Japon balıkları orta sert ve sert suyu sever.
6. Su değişimi: Haftada %30–50 su değişimi önerilir; nitrat 40 mg/L’nin altında tutulmalıdır.

Japon balığı çeşitleri ne yer, nasıl beslenir?

Japon balıkları hepçildir; batan granül yem, haşlanmış bezelye, ıspanak ve haftada 2–3 kez dondurulmuş kan kurdu ya da artemia ile beslenir. Süs çeşitlerinde yüzen pul yem, yüzeyden hava yutmaya ve buna bağlı yüzme kesesi sorunlarına yol açabildiği için batan yem tercih edilmelidir.

Günde 1–2 öğün, her öğünde 1–2 dakikada bitirilecek miktar yeterlidir. Kuru granülleri vermeden önce birkaç saniye akvaryum suyuyla ıslatmak midede şişmeyi azaltır. Kabuğu soyulmuş haşlanmış bezelye, kabız görünen ya da dengesini kaybetmeye başlayan süs japon balıklarında sindirime yardımcı olur. Sıcaklık 12 °C’nin altına düşen havuzlarda metabolizma yavaşladığı için besleme azaltılır, 8 °C’nin altında tamamen kesilir.

Japon balıkları başka hangi balıklarla yaşar?

Japon balıkları en iyi kendi çeşitleriyle ve benzer hızdaki japon balıklarıyla yaşar; tropikal balıklarla birlikte tutulmaları önerilmez. Sıcaklık ihtiyaçları farklıdır, japon balığının ağzına sığan küçük balıklar yenebilir ve japon balığının yüksek atık yükü hassas tropikal türleri zorlar.

Beyaz bulut dağ balığı ve zebra danio gibi serin suya dayanıklı küçük balıklar bazen birlikte tutulur, ancak japon balığı büyüdükçe bu küçük türleri yem olarak görebilir. Çin yosun yiyici ve vatoz gibi vantuz ağızlı balıklar yavaş japon balıklarının yüzeyine yapışıp mukusunu emebilir; bu nedenle uygun değildir. Temizlik ekibi isteniyorsa iri boylu neritina salyangozu daha güvenli bir seçimdir.

Hangi çeşit hangi sağlık sorununa yatkındır?

Gövde şekli yuvarlaklaştıkça sağlık riskleri artar: yüzme kesesi sorunları en çok ranchu, ryukin ve oranda gibi kısa ve derin gövdeli çeşitlerde, göz yaralanmaları teleskop gözde, wen enfeksiyonları ise oranda ve ranchuda görülür. Tek kuyruklu çeşitler bu açıdan en dayanıklı gruptur.

Japon balıklarında hastalıkların büyük kısmı su kalitesiyle ilgilidir. Yüksek atık yükü nedeniyle amonyak ve nitrit, tropikal akvaryumlara göre çok daha hızlı yükselebilir; bu nedenle düzenli test yapmak ve filtreyi asla akvaryum suyu dışında bir suyla yıkamamak önemlidir.

İlk japon balığı için hangi çeşit seçilmeli?

İlk kez japon balığı alacaklar için akvaryumda ryukin ya da oranda, havuzda ise komet ya da shubunkin en dayanıklı seçimlerdir. Ranchu ve teleskop göz, su kalitesine ve fiziksel yaralanmalara daha duyarlı olduğu için deneyim kazanıldıktan sonra tercih edilmelidir.

Satın alırken yüzgeçleri açık, dengeli yüzen, karnı yana yatmayan ve vücudunda beyaz nokta ya da kırmızı damarlanma olmayan bireyler seçilmelidir. Süs çeşitlerinde kalite, yandan değil yukarıdan ve önden bakıldığında simetriyle anlaşılır: iki kuyruk lobu eşit açılmalı, gövde bir yana eğik durmamalı, teleskop gözde iki göz aynı boyda olmalıdır. Çok küçük (3–4 cm) yavrular ucuzdur ama wen ve kuyruk gelişimi henüz belli olmadığından yetişkinlikte nasıl görüneceğini kestirmek zordur. Yeni balığı 2–4 hafta karantina akvaryumunda izlemek, mevcut japon balıklarını taşınabilecek parazitlerden korur.