Akvaryum Karides Türleri: Kiraz, Amano, Kristal ve Hayalet

Akvaryum için hangi karides türü seçilmeli?

Yeni başlayanlar için en uygun akvaryum karidesi kiraz karidestir (Neocaridina davidi, İngilizce “cherry shrimp”): musluk suyuna yakın değerlerde yaşar, 20 litrede bile koloni kurar ve akvaryumda kendiliğinden çoğalır. Yosun temizliği için amano karidesi (Caridina multidentata, “Amano shrimp”), deneyimli hobiciler için kristal karides (Caridina cantonensis, “crystal red shrimp”), düşük bütçeli ve dayanıklı bir seçenek için ise hayalet karides (Palaemon paludosus, “ghost shrimp”) tercih edilir. Hangi tür seçilirse seçilsin, tüm karidesler bakıra son derece hassastır.

Karidesler akvaryumda artık yemi, biyofilmi ve yumuşak yosunu tüketen, düşük atık yüküne sahip, izlemesi keyifli omurgasızlardır. Ancak su değerlerindeki ani değişimlere balıklardan daha duyarlıdırlar; deri değiştirme (molt) sürecinin sağlıklı geçmesi için sabit sertlik ve temiz su ister. Bu nedenle tür seçimi, musluk suyunuzun değerlerinden başlamalıdır.

Karides türlerinin karşılaştırma tablosu

Aşağıdaki tablo hobide en yaygın dört karides türünü boy, en az akvaryum hacmi, temizlik işlevi ve uyumluluk açısından karşılaştırır.

Karides türleri için hangi su değerleri gerekir?

Kiraz ve amano karidesi orta sert, nötr ya da hafif bazik suda (pH 6,5–8,0) yaşarken kristal karides yumuşak ve asidik su (pH 5,8–6,8, KH 0–1) ister. Bu fark, kristal karidesin çoğu musluk suyunda doğrudan tutulamamasının nedenidir.

Tablodaki aralıklardan daha önemli olan, değerlerin sabit kalmasıdır. Karidesler, örneğin GH’nin bir su değişiminde 10’dan 5’e inmesi gibi ani düşüşlerde deri değiştirmeyi tamamlayamaz. Bu nedenle su değişimleri haftada %10–20 ile sınırlı tutulmalı, yeni su aynı sıcaklıkta ve klordan arındırılmış olmalıdır. Amonyak ve nitrit her zaman sıfır, nitrat ise 20 mg/L’nin altında tutulmalıdır.

Kiraz karides renkleri nelerdir?

Kiraz karides adıyla satılan Neocaridina davidi, seçici üretimle kırmızı, sarı, turuncu, mavi, yeşil ve siyah renk varyetelerine sahiptir; hepsi aynı türdür ve aynı bakımı ister. Renk yoğunluğu ve kalitesine göre farklı ticari adlarla satılır.

• Kırmızı: Açık kırmızıdan koyuya doğru “cherry”, “sakura”, “fire red” ve tamamen opak kırmızı “painted fire red” kaliteleri.
• Sarı ve turuncu: “Yellow” ve “orange sakura”; koyu zemin ve bitkiler arasında çok belirgin görünür.
• Mavi: “Blue dream” (koyu mavi) ve “blue velvet”. Mavi renk diğerlerine göre daha az kararlıdır; yavrular arasında açık ya da şeffaf bireyler çıkabilir.
• Yeşil ve siyah: “Green jade” ve “black rose”; özellikle açık renkli zeminde etkileyicidir.
• Çikolata ve rili desenleri: Kahverengi “chocolate” ile şeffaf gövde üzerinde renkli bantlar taşıyan “rili” formları.

Farklı renk varyeteleri aynı akvaryumda tutulursa birbirleriyle çiftleşir ve birkaç kuşak sonra yavruların çoğu yabani tipe benzeyen kahverengi, şeffaf bireylere döner. Renk korunmak isteniyorsa her akvaryumda tek renk tutulmalıdır. Koyu zemin ve koyu arka plan, karideslerin rengini daha yoğun göstermesine yardımcı olur.

Kiraz karides nasıl çoğalır?

Kiraz karides tatlı suda doğrudan çoğalır: dişi, 20–30 yumurtayı karnının altında yaklaşık 3–4 hafta taşır ve yumurtalardan küçük ama tam gelişmiş karidesler çıkar. Larva evresi olmadığı için yavrular ek bir müdahale gerektirmeden büyür.

Yumurtalı dişiler, karın altında sarı ya da yeşilimsi yumurta kümesi taşıdıkları için kolayca ayırt edilir. Dişinin sırtında görülen sarı “eyer” ise gelişmekte olan yumurtalıklardır. Uygun koşullarda bir koloni birkaç ay içinde yüzlerce bireye ulaşabilir. Yavruların hayatta kalması için yoğun moss, yüzen bitki köklerinin oluşturduğu saklanma alanları ve olgun biyofilm gereklidir. Filtre girişine sünger takılmalıdır; aksi halde yavrular filtreye çekilir.

Amano karidesi neden akvaryumda çoğalmaz?

Amano karidesi akvaryumda yumurta taşıyabilir ama çoğalmaz, çünkü yumurtadan çıkan larvalar gelişmek için tuzlu ya da acı suya ihtiyaç duyar. Doğada larvalar nehirlerden denize sürüklenir, orada gelişir ve yavru karides olarak tatlı suya döner.

Bu özellik, amano karidesini kontrollü bir yosun temizleyicisi yapar: sayısı satın alınan miktarda kalır. 4–5 cm boyuyla kiraz karidesten iridir ve ip yosununu, kıl yosununu ve artık yemi en etkili temizleyen omurgasızlardan biridir. 60 litrelik bir akvaryumda 4–6 amano karidesi belirgin fark yaratır. Yemi çok hızlı bulur ve yem tabletini kapıp kaçmasıyla bilinir; bu nedenle dip balıklarının yeterince yem alıp almadığı takip edilmelidir. Amano karidesi iyi koşullarda 2–3 yıl ve üzeri yaşar.

Kristal karides bakımı neden zordur?

Kristal karides, yumuşak ve asidik su, düşük ve sabit TDS, 20–23 °C sıcaklık ve kusursuz su kalitesi istediği için kiraz karidesten belirgin şekilde daha zordur. Kırmızı-beyaz (crystal red) ve siyah-beyaz (crystal black) desenli formları, beyaz alanların genişliğine göre farklı kalite derecelerinde satılır.

1. Su: RO suyu kullanılır ve karides için hazırlanmış GH artırıcı (KH içermeyen) remineralizasyon tuzuyla GH 4–6 dGH, TDS 100–160 ppm’e getirilir.
2. Zemin: pH’ı 6,0–6,5 civarında tutan tamponlayıcı aktif toprak kullanılır. Bu zeminler zamanla tükenir; 12–18 ayda yenilenmeleri gerekebilir.
3. Sıcaklık: 24 °C’nin üzerine çıkan sularda kayıplar artar. Yaz aylarında soğutma fanı gerekebilir.
4. Olgunlaşma: Akvaryum, karides eklenmeden önce en az 4–6 hafta döngüden geçmeli ve yüzeylerde biyofilm oluşmalıdır.
5. Arkadaşlar: Yavruları korumak için ya yalnız tutulur ya da otocinclus gibi karides yavrularını avlamayan çok küçük balıklarla paylaştırılır.

Kristal karides ile kiraz karides aynı akvaryumda tutulabilir; farklı cinsler oldukları için çiftleşmezler. Ancak su değerleri arasında bir uzlaşma gerektiği için önerimiz, iki türü ayrı akvaryumlarda tutmaktır.

Hayalet karides ne işe yarar?

Hayalet karides, şeffaf gövdesiyle iç organları görülebilen, dayanıklı ve ucuz bir karides türüdür; artık yemi ve dipteki organik maddeyi temizler. Bazı dükkânlarda iri balıklar için canlı yem olarak satıldığı için satın alınan bireylerin sağlığı değişken olabilir.

Hayalet karides, kiraz ve amano karidesinden daha fırsatçıdır: küçük karides yavrularını, balık yavrularını ve zayıf düşmüş küçük balıkları avlayabilir. Bu nedenle kiraz karides kolonisiyle ya da yavru balıkların bulunduğu akvaryumda tutulması önerilmez. Akvaryumda çoğalabilir, ancak yavrular çok küçük larva olarak doğar ve hobide yetiştirilmeleri zordur. “Hayalet karides” adı birden fazla Palaemon ve Macrobrachium türü için kullanıldığından, bazı Macrobrachium türleri büyüdükçe belirgin şekilde saldırganlaşabilir; uzun ve belirgin kıskaçlı bireylere dikkat edilmelidir.

Bakır karideslere neden zararlıdır?

Bakır, karidesler ve diğer omurgasızlar için düşük konsantrasyonlarda bile öldürücüdür; solungaçlarına ve deri değiştirme mekanizmasına zarar verir. Akvaryuma bakır girişi genellikle bilinçsiz ilaç kullanımı, bazı yosun öldürücüler ve yeni bakır su tesisatıyla olur.

• İlaçlar: Beyaz benek ve kadife hastalığı için kullanılan bazı ilaçlar bakır içerir. Karidesli bir akvaryumda ilaç kullanmadan önce ürün etiketinde “omurgasızlar için uygun değildir” ya da “bakır içerir” uyarısı kontrol edilmeli; gerekirse hasta balık ayrı bir karantina akvaryumunda tedavi edilmelidir.
• Yosun ve salyangoz öldürücüler: Bakır sülfat esaslı ürünler karideslerin hepsini kısa sürede öldürebilir.
• Gübreler: Bitki gübrelerindeki mikro besinlerde az miktarda bakır bulunur. Etiketteki dozda kullanıldığında karidesler için genellikle sorun yaratmaz, ancak aşırı doz riskli olabilir; karides akvaryumları için hazırlanmış gübreler tercih edilmelidir.
• Tesisat ve dekor: Yeni döşenmiş bakır borulardan gelen ilk su ve bakır içeren metal dekorlar akvaryuma bakır taşıyabilir. Musluk suyu kullanmadan önce bir süre akıtmak riski azaltır.

Bakır kullanılmış bir akvaryuma karides eklenecekse önce birkaç büyük su değişimi yapılmalı ve filtrede birkaç hafta aktif karbon ya da bakır tutan reçine kullanılmalıdır. Bakır silikon ve zeminde birikebildiği için bazı hobiciler bu akvaryumları karides için hiç kullanmamayı tercih eder.

Karidesler hangi balıklarla yaşar?

Karidesler, ağzı küçük ve barışçıl balıklarla en iyi uyumu gösterir: otocinclus, pigme koridoras, galaxy rasbora, ember tetra ve endler lepistesi gibi türler karidesler için güvenli kabul edilir. Neon tetra ve harlequin rasbora yetişkin karidese dokunmaz, ancak yavruları yiyebilir.

Beta balığı ve cüce gurami bireysel karaktere göre karidesleri avlayabilir; kiraz karides kolonisi, beta ile birlikte yalnızca yoğun bitkili akvaryumlarda denenmelidir. Melek balığı, çiklitler, büyük guramiler, cüce balon balığı ve palyaço botia karidesleri yem olarak görür. Amano karidesi iri boyu sayesinde orta boy barışçıl balıklarla daha güvenle tutulabilir.

Karides akvaryumu nasıl kurulur?

Karides akvaryumu için 30–60 litrelik, sünger filtreli, bol bitkili ve en az 4–6 hafta döngüden geçmiş bir akvaryum idealdir. Küçük nano akvaryumlarda da karides tutulabilir, ancak hacim küçüldükçe su değerleri daha hızlı değiştiği için hata payı azalır.

• Bitkiler: Java moss, christmas moss, anubias, java fern ve yüzen bitkiler hem saklanma alanı hem de biyofilm yüzeyi sağlar.
• Zemin: Kiraz ve amano karidesi için inert kum ya da ince çakıl yeterlidir; kristal karides için tamponlayıcı aktif toprak gerekir.
• Işık ve kapak: Orta şiddette ışık yeterlidir. Karidesler, özellikle su değerleri bozulduğunda su dışına tırmanabildiği için kapak önerilir.
• Başlangıç sayısı: Koloni kurmak için 10–15 kiraz karidesle başlamak, hem erkek hem dişi bulunma olasılığını artırır ve genetik çeşitliliği korur.

Karidesler nasıl beslenir ve alıştırılır?

Olgun bir akvaryumda karidesler besinlerinin büyük kısmını biyofilmden ve yosundan alır; ek yem 2–3 günde bir, 2–3 saat içinde tüketilecek kadar verilir. Fazla yem, salyangoz ve planarya patlamalarına yol açar.

Karides yemi, ıspanak ve kabak gibi haşlanmış sebzeler, kurumuş badem ya da meşe yaprakları ve yosun tabletleri uygun yemlerdir. Kalsiyum ve mineral içeren yemler deri değiştirmeyi destekler. Yeni karidesler akvaryuma damla yöntemiyle, en az 1–2 saat boyunca alıştırılmalıdır; özellikle kristal karides ani pH ve TDS farklarına çok duyarlıdır. İlk günlerde akvaryumda kabuk görülmesi normaldir; karidesler deri değiştirdikten sonra kabuklarını yer, bu nedenle hemen çıkarılmamalıdır.