Koi

Koi akvaryumda yaşar mı?

Hayır, koi bir akvaryum balığı değildir; doğru yaşam alanı en az 1000 litrelik, tercihen çok daha büyük bir bahçe havuzudur. Koi (Cyprinus rubrofuscus, İngilizce “koi” ya da “Japanese koi”; eski kaynaklarda Cyprinus carpio), Japonya’da yüzyıllar boyunca renkli sazanlardan seçici üretimle geliştirilmiş süs sazanıdır. Yetişkinlikte 60 cm’yi rahatlıkla geçer, iyi koşullarda 90 cm’ye ulaşan bireyler görülür ve ömrü 25–35 yıl, bazen daha uzundur.

Akvaryum mağazalarında 5–10 cm’lik yavru koiler sık satıldığı için pek çok kişi bu balığı akvaryumda tutmaya çalışır. Deneyimimizde bu girişimler genellikle bodur büyüme, deformasyon, kronik stres ve erken ölümle sonuçlanır. Koi yılda 10–15 cm büyüyebilen, son derece yoğun atık üreten ve sürekli yüzme alanına ihtiyaç duyan bir balıktır. Yavrular geçici olarak 300–500 litrelik büyük bir tankta karantinada tutulabilir, ancak kalıcı ev her zaman bir havuzdur.

Koiler renk ve desenlerine göre onlarca varyeteye ayrılır: beyaz zemin üzerinde kırmızı lekeli kohaku, üç renkli sanke ve showa, metalik tek renkli ogon bunların en bilinenleridir. Bakım ihtiyaçları varyeteden bağımsız olarak aynıdır. Uysal, insana kolay alışan ve elden yem alabilecek kadar sosyal balıklardır.

Koi için kaç litrelik havuz gerekir?

Tek bir yetişkin koi için alt sınır 1000 litredir; ancak koi sosyal bir balık olduğu için en az 3 bireylik grup tutulmalıdır ve bu durumda önerimiz 3000 litre ve üzeri bir havuzdur. Japon koi literatüründe sık geçen genel bir kural, her yetişkin koi için yaklaşık 1000 litre hacim ayırmaktır. Havuz derinliği en az 1,2 metre olmalıdır; bu derinlik kışın tabanda donmayan bir su katmanı, yazın ise serin bir sığınak sağlar.

• Filtrasyon: Mekanik ve biyolojik filtre bölmeleri olan bir havuz filtresi; toplam su hacmi saatte en az bir kez filtreden geçmelidir.
• Dip tahliyesi: Büyük havuzlarda atığın filtreye taşınması için dip tahliye sistemi büyük avantaj sağlar.
• Havalandırma: Hava pompası veya şelale; sıcak yaz gecelerinde oksijen düşüşü en büyük risklerden biridir.
• UV sterilizatör: Yeşil su yosununu kontrol eder ve görüşü netleştirir.
• Gölge ve koruma: Havuz yüzeyinin yaklaşık üçte birini gölgelemek sıcaklığı dengeler; balıkçıl ve kedilere karşı ağ veya kenar düzenlemesi gerekebilir.

Koi için ısıtıcı gerekir mi?

Hayır, koi soğuk suya dayanıklı bir balıktır ve dış mekân havuzlarında ısıtıcı gerekmez. En aktif olduğu ve en iyi büyüdüğü aralık 15–25 °C’dir. Yeterince derin bir havuzda kışın 4 °C’ye kadar inen su sıcaklığını kış uykusuna benzer yavaşlamış bir metabolizmayla geçirir. Önemli olan yüzeyin tamamen donmamasıdır; gaz alışverişi için buz üzerinde bir açıklık bırakmak üzere havalandırma ya da yüzey ısıtıcısı kullanılabilir.

Koi havuzlarında KH değerini takip etmek önemlidir. Düşük KH, gece-gündüz arasında ani pH dalgalanmalarına yol açar. Havuz da bir akvaryum gibi nitrojen döngüsünü tamamlamalıdır; yeni kurulmuş bir havuza bir anda çok sayıda koi eklemek amonyak zehirlenmesine yol açar.

Havuzda su kalitesini takip etmek, akvaryumdan daha az önemli değildir. İlkbahar ve yaz aylarında haftada bir amonyak, nitrit, pH ve KH ölçümü yapın; kışın bu aralık iki haftaya çıkarılabilir. Su değişimi için şebeke suyu kullanılıyorsa klor giderici eklenmeli ve yeni su tek seferde değil, yavaş bir akışla havuza verilmelidir. Yağmur suyu ve çevredeki bahçeden gelen gübreli su havuza karışmamalıdır; bu sular pH ve besin dengesini aniden bozar.

Kışa hazırlık sonbaharda başlar. Su 15 °C’nin altına inmeden önce düşen yaprakları toplamak, filtreyi temizlemek ve balıkları kış yemine geçirmek, ilkbahardaki hastalık riskini belirgin biçimde azaltır.

Koi ne yer?

Koi hepçildir ve beslenmesi su sıcaklığına göre ayarlanmalıdır. Soğukkanlı bir balık olduğu için metabolizması su ısındıkça hızlanır, soğudukça yavaşlar.

• 20 °C üzeri: Yüksek proteinli büyüme peleti, günde 2–4 küçük öğün.
• 15–20 °C: Dengeli koi peleti, günde 1–2 öğün.
• 10–15 °C: Sindirimi kolay, buğday özlü kış yemi; gün aşırı az miktar.
• 10 °C altı: Besleme tamamen durdurulur; sindirim sistemi bu sıcaklıkta yemi işleyemez.

Ek olarak marul, karpuz, portakal dilimi ve haşlanmış bezelye verilebilir. Her öğünü 5 dakikada tükenecek kadar verin; havuzda kalan yem filtreyi zorlar ve su kalitesini hızla bozar.

Koi hangi balıklarla yaşar?

Koi için uygun eşlikçiler, aynı soğuk su koşullarına uyum sağlayan ve havuzda hızlı yüzebilen tek kuyruklu japon balıklarıdır: japon balığı, komet ve shubunkin bu tanıma uyar. Oranda ve ryukin gibi süslü formlar yavaş yüzer, yemde iri koilere yetişemez ve kış koşullarına daha az dayanıklıdır; birlikte tutulacaksa yakından izlenmelidir. Beyaz bulut dağ balığı gibi küçük türler iri koiler tarafından yenebilir.

Neon tetra, discus ve diğer tropikal türler koi havuzunda yaşayamaz. Kiraz karides ve küçük omurgasızlar koi için yemdir. Aksolotl ise bir amfibidir ve hiçbir balıkla birlikte tutulmamalıdır.

Koi alırken havuz kapasitesini bugünkü boyuna göre değil, balıkların 3–4 yıl sonra ulaşacağı boya göre planlayın. 10 cm’lik beş yavru koi, birkaç yıl içinde her biri 40–50 cm’yi aşan ve havuzun biyolojik yükünü katlayan balıklara dönüşür. Kalabalık havuzlarda büyüme yavaşlar, su kalitesi sürekli dalgalanır ve hastalıklar daha hızlı yayılır.

Koi nasıl ürer?

Koi, ilkbahar sonu ile yaz başında, su sıcaklığı 18–20 °C’ye ulaştığında havuzda kendiliğinden yumurtlar. Erkekler dişiyi sığ ve bitkili alanlara doğru güçlü bir şekilde kovalar; dişi binlerce yapışkan yumurtayı bitkilere veya yumurtlama halatlarına bırakır. Yetişkinler yumurtaları ve yavruları yer; yavru elde etmek isteniyorsa yumurtalı bitkiler ayrı bir kaba alınmalıdır. Yumurtalar 20 °C civarında 4–7 günde açılır.

Erkek ve dişi ayrımı 3 yaşından sonra belirginleşir. Dişiler yukarıdan bakıldığında daha dolgun gövdelidir; erkekler daha ince yapılıdır ve üreme döneminde solungaç kapakları ile göğüs yüzgeçlerinde küçük beyaz tüberküller oluşur. Seçici üretimde yavruların büyük kısmı istenen desene sahip olmaz; ticari çiftlikler bu nedenle sıkı ayıklama yapar.

Koide sık görülen hastalıklar nelerdir?

Koi hastalıklarının büyük kısmı ilkbahar geçişinde, su ısınırken bağışıklık sistemi henüz tam çalışmıyorken ortaya çıkar.

• Parazitler: Beyaz benek, kostia ve solungaç kurtları; balığın taşlara sürtünmesi ilk belirtidir.
• Bakteriyel ülserler: Gövdede kırmızı, açık yaralar; genellikle kötü su kalitesiyle ilişkilidir.
• Koi herpes virüsü (KHV): Ciddi ve bildirimi önemli bir viral hastalıktır; yeni balığı karantinasız havuza eklemek başlıca bulaşma yoludur.
• Oksijen yetersizliği: Sıcak yaz gecelerinde yüzeyde hava yutma davranışıyla kendini gösterir.

Yeni koileri havuza eklemeden önce en az 3–4 hafta ayrı bir karantina tankında gözlemleyin. Tedavi ve ilaç dozları için ürün etiketine uyun; büyük ve değerli koilerde mutlaka balık hastalıkları konusunda deneyimli bir veteriner hekime danışın.