Aksolotl

Aksolotl balık mı, nasıl bir canlıdır?

Aksolotl (Ambystoma mexicanum, İngilizce ‘axolotl’ ya da ‘Mexican walking fish’) bir balık değil, ömrünü suda geçiren bir semender, yani amfibi türüdür. Çoğu semender başkalaşım geçirip karaya çıkarken aksolotl yetişkinliğinde de larva özelliklerini korur: başının iki yanındaki tüylü dış solungaçlar, sırt boyunca uzanan yüzgeç kenarı ve tamamen suda yaşam. Bu duruma neoteni denir. Yetişkinler genellikle 20–25 cm’ye, bazı bireyler 30 cm’ye ulaşır ve iyi koşullarda 10–15 yıl yaşar.

Doğal yaşam alanı Mexico City yakınlarındaki Xochimilco göl ve kanal sistemidir. Bu yaban popülasyonu kirlilik, kentleşme ve yabancı balık türleri nedeniyle kritik derecede tehlike altındadır. Hobi ve laboratuvarlardaki bireylerin neredeyse tamamı uzun süredir esaret altında üretilen soylardan gelir. Satın almadan önce bulunduğunuz yerdeki mevzuatı ve satıcının kaynağını kontrol etmenizi öneriyoruz; amfibilerin satışı ve bulundurulması ülkeden ülkeye, hatta bölgeden bölgeye farklı kurallara bağlı olabilir. Yalnızca üretim kaynağı belli, sağlıklı bireyler tercih edilmelidir.

Aksolotlun en bilinen özelliği yenilenme yeteneğidir. Kaybettiği bacağı, solungaç dokusunu ve hatta kalp ve beyin dokusunun bir kısmını yeniden oluşturabilir. Bu özelliği onu bilimsel araştırmalarda önemli bir model canlı hâline getirmiştir. Ancak akvaryumda yaralanmaları önlemek yine de bakımın temelidir.

Aksolotl kaç litre akvaryum gerekir?

Tek bir yetişkin aksolotl için en az 80 litre ve 75–90 cm taban uzunluğu öneriyoruz; her ek birey için yaklaşık 40 litre eklenmelidir. Aksolotl dipte yaşar ve yüzmekten çok yürür. Bu yüzden yükseklikten çok taban alanı önemlidir; 30–35 cm su derinliği yeterlidir.

• Zemin: İnce kum ya da çıplak cam. Çakıl kesinlikle kullanılmaz; aksolotl beslenirken çakılı yutar ve bağırsak tıkanıklığı yaşayabilir. Ağız genişliğinden küçük her taş risklidir.
• Akıntı: Güçlü akıntı solungaçları geriye doğru büker ve stres yaratır. Sünger filtre ya da çıkışı yayılmış, düşük debili bir filtre uygundur.
• Işık ve saklanma: Gözkapağı olmayan aksolotl güçlü ışıktan rahatsız olur. Loş aydınlatma, mağara ve anubias ya da Java eğreltisi gibi düşük ışık bitkileri sağlanmalıdır.
• Kapak: Nadir de olsa tanktan atlayabilir. Su seviyesini kenardan birkaç santim aşağıda tutmak ve kapak kullanmak güvenlidir.

Aksolotl tankında ısıtıcı kullanılmaz. Asıl sorun genellikle yaz sıcağıdır: oda sıcaklığı yükseldiğinde suyu 20 °C’nin altında tutmak için fan, soğutucu (chiller) ya da tankı serin bir odaya taşımak gerekir.

Türkiye’nin pek çok bölgesinde yaz aylarında oda sıcaklığı 28–30 °C’ye çıkar. Bu koşulda yalnızca yüzeye yönelik akvaryum fanı suyu genellikle 2–4 °C soğutabilir; daha sıcak odalarda kompresörlü soğutucu tek güvenilir çözümdür. Kısa süreli acil önlem olarak donmuş su şişesi kullanılabilir, ancak bu yöntem sıcaklığı dalgalandırdığı için kalıcı bir çözüm değildir. Tankı güneş alan pencerelerden, kalorifer peteklerinden ve elektronik cihazların yakınından uzak bir yere kurmak bu ihtiyacı baştan azaltır. Bir termometreyi sürekli takılı tutun ve sıcaklığı günde en az bir kez kontrol edin.

Aksolotl hangi su değerlerini ister?

Aksolotl için ideal sıcaklık 16–18 °C’dir; 14–20 °C aralığı kabul edilebilir, 22 °C üzeri ise kalıcı stres ve hastalık riski demektir. Su hafif bazik ve orta sertlikte olmalıdır. Klorlu çeşme suyu mutlaka su düzenleyiciyle arıtılmalıdır.

Aksolotl bol atık üretir. Tank kurulmadan önce nitrojen döngüsü tamamlanmalı, yani filtrede amonyak ve nitriti işleyen bakteri kolonisi oluşmalıdır. Döngüsü tamamlanmamış tankta derisi ve solungaçları hızla zarar görür.

Aksolotl ne yer?

Aksolotl etçildir; temel besini kırmızı solucan ya da toprak solucanı ve batan aksolotl peletidir. Dondurulmuş kan kurdu, karides ve midye eti çeşitlilik sağlar. Gençler günde bir kez, yetişkinler 2–3 günde bir doyana kadar beslenir. Aksolotl görmekten çok koku ve suyun hareketiyle avlanır; yemi bir maşayla önüne bırakmak artığı azaltır.

Canlı yem balığı vermiyoruz. Bu balıklar parazit ve hastalık taşır, ayrıca bazı türlerde bulunan tiyaminaz enzimi beslenme bozukluğuna yol açabilir. Yenmeyen yem 1–2 saat içinde tanktan alınmalıdır; soğuk suda yavaş çürüse de amonyak yükünü artırır.

Doğru beslenip beslenmediğini anlamanın kolay bir yolu karın genişliğidir: sağlıklı bir yetişkinin karnı, başının genişliğiyle yaklaşık aynı olmalıdır. Karın belirgin biçimde daha genişse besleme aralığı açılır, gövde incelmiş ve kaburga hattı belirginse öğün sayısı artırılır. Toprak solucanı kullanılacaksa ilaçlanmamış bir bahçeden toplanmalı ya da güvenilir bir yem üreticisinden alınmalıdır; büyük solucanlar yetişkinin ağzına sığacak parçalara kesilebilir.

Aksolotl hangi balıklarla yaşar?

Aksolotl hiçbir balıkla birlikte tutulmamalıdır; en doğru düzen yalnızca aksolotl barındıran bir tanktır. Bunun üç nedeni vardır. Birincisi, balıkların çoğu, japon balığı ve zebra danio dahil, aksolotlun tüylü solungaçlarını didikler. İkincisi, aksolotl ağzına sığan balık ve karidesleri yutar ve bu canlılar sindirim sorununa ya da parazit bulaşmasına yol açabilir. Üçüncüsü, tropikal balıkların çoğu 24 °C ve üzerini ister; bu sıcaklık aksolotl için uzun vadede zararlıdır.

Ancistrus gibi yapışkan ağızlı dip balıkları aksolotlun derisini kaplayan koruyucu mukusu kemirebilir. Salyangozlar da önerilmez; yutulduklarında kabukları sindirilemez. Benzer boydaki aksolotllar bir arada tutulabilir, ancak boy farkı büyükse küçük olanın uzuvları ısırılabilir.

Aksolotl nasıl ürer, erkek dişi nasıl anlaşılır?

Aksolotlun cinsiyeti yaklaşık 12–18 aylıkken belirginleşir: erkeklerde arka bacakların arkasındaki kloak bölgesi belirgin biçimde şişkindir, dişiler ise daha dolgun ve geniş gövdelidir. Üreme genellikle sıcaklıktaki hafif düşüş ve gün ışığındaki değişimle tetiklenir. Erkek dibe sperm paketleri bırakır, dişi bunları kloakasıyla alır ve sonraki 24–48 saatte bitki ve dekora tek tek yüzlerce yumurta yapıştırır.

1. Yumurtalar ayrı bir tanka alınır; ebeveynler kendi yumurta ve yavrularını yer.
2. Kuluçka sıcaklığa bağlı olarak yaklaşık 2–3 hafta sürer.
3. Larvalar ilk günlerde yumurta keselerinden beslenir, ardından yeni çıkmış artemia ve mikro solucanla beslenir.
4. Larvalar birbirinin uzuvlarını ısırır; boylarına göre ayrılmaları gerekir.

Dişinin sık sık yumurtlaması onu yıpratır. Bu yüzden hobi tanklarında erkek ve dişiyi ayrı tutmak yaygın bir uygulamadır.

Aksolotlda sık görülen hastalıklar nelerdir?

Aksolotlda sorunların çoğu yüksek sıcaklık, düşük su kalitesi ve yanlış zeminden kaynaklanır. Stres belirtileri öne doğru kıvrılan solungaçlar, yemek yememe ve yüzeyde sürekli kalmaktır.

• Mantar enfeksiyonu: Deride ya da solungaçlarda pamuksu beyaz tüyler görülür. Genellikle sıcak su ve yaralanmayla ilişkilidir.
• Bağırsak tıkanıklığı: Çakıl ya da taş yutulmasından kaynaklanır; iştahsızlık ve şişkinlik görülür.
• Solungaç kaybı: Kötü su kalitesi ve balıkların didiklemesiyle ortaya çıkar; koşullar düzelince solungaçlar yeniden büyür.

Aksolotlun derisi geçirgendir ve birçok balık ilacına, özellikle tuz ve bakır içerenlere hassastır. Herhangi bir tedaviden önce amfibilerle çalışan bir veteriner hekime danışın ve dozu yalnızca ürün etiketine ya da hekimin önerisine göre uygulayın.