Akvaryumda Yüzen Bitkiler: Faydaları ve Kontrol Altında Tutma

Akvaryumda yüzen bitkiler ne işe yarar?

Yüzen bitkiler, sudaki fazla nitrat ve fosfatı hızla tüketerek yosunu baskılar, ışığı yumuşatarak ürkek balıklara gölge sağlar ve köklerinde yavru balıklara saklanma alanı oluşturur. Yapraklarını su yüzeyinde tuttukları için havadaki karbondioksite doğrudan erişirler; bu da onları CO2 eklenmeyen akvaryumlarda en hızlı büyüyen bitki grubu yapar.

Deneyimimizde yeni kurulan akvaryumlarda yaşanan yosun sorunlarının önemli bir bölümü, yüzeye bir avuç yüzen bitki eklenerek hafifler. Bunun nedeni basittir: yüzen bitkiler ışık, CO2 ve besin rekabetinde yosuna karşı avantajlıdır. Su altındaki bitkiler henüz kök salma aşamasındayken yüzen bitkiler ilk günden besin tüketmeye başlar.

Başlıca faydalar

• Su kalitesi: Amonyak ve nitratı doğrudan yaprak ve köklerinden alır; düzenli hasat edildiğinde bu maddeler akvaryumdan fiilen uzaklaştırılmış olur.
• Yosun kontrolü: Besin ve ışık rekabetiyle yeşil su ve ip yosununu sınırlar.
• Doğal davranış: Beta balığı, gurami türleri, melek balığı ve apistogramma gibi türler gölgeli yüzeyde kendini daha güvende hisseder ve renklerini daha canlı gösterir.
• Üreme desteği: Beta ve gurami türleri köpük yuvalarını yüzen bitkilere tutturur; lepistes ve molly yavruları sarkan köklerin arasında saklanır.
• Yem kaynağı: Su mercimeği gibi bazı türler japon balığı ve bitkiyle beslenen balıklar için ek besindir.

Hangi yüzen bitki türleri akvaryuma uygundur?

Akvaryum için en yaygın ve uygun yüzen bitkiler amazon su marulu (Limnobium laevigatum), salvinia, kırmızı kök yüzen bitki (Phyllanthus fluitans), su mercimeği, Riccia ve su marulu (Pistia stratiotes)’dur. Türler; büyüme hızı, kök uzunluğu ve kontrol zorluğu bakımından belirgin şekilde ayrılır.

Amazon su marulu

Amazon su marulu, yeni başlayanlar için en dengeli yüzen bitkidir. Parlak, yuvarlak yaprakları kolayca elle toplanır ve uzun beyaz kökleri balıklar için doğal bir perde oluşturur. Kapak ve armatüre çok yakın kalırsa yaprakları yanabilir; su yüzeyi ile armatür arasında en az 5–10 cm mesafe bırakmak gerekir.

Kırmızı kök yüzen bitki

Phyllanthus fluitans, yeterli ışık ve hafif demir eksikliği altında yapraklarının ve köklerinin kırmızımsı bir renk alması nedeniyle sevilir. Büyümesi diğerlerine göre ölçülüdür; bu da onu kontrol etmesi en kolay yüzen bitkilerden biri yapar.

Su mercimeği

Su mercimeği çok küçük yapraklıdır ve birkaç günde ikiye katlanabilir. Tamamen temizlenmesi neredeyse imkânsızdır; tek bir yaprak bile yeniden yayılmayı başlatabilir. Bu nedenle bitkili bir gösteri akvaryumuna eklenmesini önermiyoruz. Buna karşılık japon balığı akvaryumlarında ve havuzlarda faydalı bir yem ve filtre bitkisidir.

Riccia

Riccia fluitans, kökü olmayan, yassı ve çatallı dallardan oluşan bir ciğerotudur. Yüzeyde yoğun, açık yeşil yastıklar oluşturur ve karides yavruları için mükemmel bir sığınaktır. Bazı akvaskaping düzenlerinde ağ ya da misina ile taşa bağlanarak su altında da kullanılır; ancak bu durumda bol ışık ve CO2 ister ve düzenli olarak yeniden bağlanması gerekir.

Yeni akvaryumda yüzen bitkiler yosunu nasıl önler?

Yeni kurulan bir akvaryumda yüzen bitkiler, nitrojen döngüsü otururken açığa çıkan amonyak ve nitratı tüketerek yosun patlamasını büyük ölçüde engeller. Su altındaki bitkiler kurulumdan sonraki ilk 2–4 hafta boyunca köklenmeye odaklanır ve besin tüketimleri düşüktür; bu boşluğu en iyi yüzen bitkiler doldurur.

Pratik bir uygulama olarak 60 litrelik bir akvaryuma kurulum günü 10–15 adet amazon su marulu ya da bir avuç salvinia eklemek yeterlidir. İlk haftalarda bitkilerin yüzeyin yarısını kaplamasına izin verilebilir; ardından su altındaki bitkiler gelişmeye başladıkça yüzen bitkiler kademeli olarak azaltılır. Akvaryum olgunlaştığında yüzen bitkiler yüzeyin bir köşesinde, bariyer içinde tutulur.

Bu yöntem ayrıca hızlı bir gösterge işlevi görür. Yüzen bitkiler hızlı büyüyor ve yemyeşilse sudaki besin yeterlidir; solgunlaşıp küçülüyorsa, su altındaki bitkilerin de besin eksikliği yaşamaya başlayacağının erken işaretidir. Bu nedenle birçok hobici yüzen bitkileri, gübre dozunu ayarlamak için basit bir gösterge olarak kullanır.

Yüzen bitkiler su altındaki bitkilere zarar verir mi?

Yüzen bitkiler, yüzeyin %50’sinden fazlasını kapladığında alttaki bitkilerin ışığını keserek onlara zarar verebilir. Kontrol altında tutulduklarında ise faydalarını sunarken alt bitkilere yeterli ışık bırakırlar. Altta yavaş büyüyen gölge sever bitkiler varsa daha geniş bir örtü kabul edilebilir.

Anubias, Java eğreltisi, Cryptocoryne ve moss türleri düşük ışıkta da yaşadığı için yüzen bitkiler altında rahatça büyür. Buna karşılık halı bitkileri, kırmızı gövdeli bitkiler ve Rotala gibi ışık seven türler yüzen bitki gölgesinde solar, dikine uzar ve yapraklarını döker. Halı ya da kırmızı bitki hedefleyen akvaryumlarda yüzen bitkileri yalnızca bir köşede, sınırlı bir alanda tutmak daha doğrudur.

Yüzen bitkiler nasıl kontrol altında tutulur?

Yüzen bitkileri kontrol altında tutmanın en etkili yolu haftalık hasat ile yüzer bir halka veya hava hortumundan yapılmış bir bariyer kullanmaktır. Bu iki yöntem birlikte uygulandığında bitkiler hem yayılmaz hem de filtre girişine ve ısıtıcıya ulaşmaz.

1. Haftalık hasat: Her su değişiminde yüzeyin üçte birini aşan kısmı elle ya da küçük bir ağla toplayın. En yaşlı, en büyük ve sararmış bitkileri alın; genç ve sağlıklı olanları bırakın.
2. Bariyer kurun: Akvaryum boyunca uzanan bir hava hortumunu iki ucundan vantuzlarla camın iç kenarına sabitleyin ya da hortumun uçlarını birleştirerek yüzer bir halka oluşturun. Bitkiler bu sınırın içinde kalır.
3. Akıntıyı ayarlayın: Filtre çıkışını yüzen bitkilerin olmadığı tarafa yönlendirin. Yüzen bitkilerin çoğu durgun yüzeyi sever; güçlü akıntıda yaprakları batar, çürür ve dağılır.
4. Kökleri kısaltın: Amazon su marulu ve su marulunun kökleri 15–20 cm’yi geçtiğinde makasla kısaltılabilir. Bu bitkiye zarar vermez, alt katmanlara daha fazla ışık ulaşmasını sağlar.
5. Fazlalığı akvaryuma geri atmayın: Toplanan bitkileri kompost ya da çöp kutusuna atın; asla lavaboya veya doğal su kaynaklarına bırakmayın.

Yüzen bitkiler neden erir veya sararır?

Yüzen bitkilerin erimesinin en sık nedenleri yaprağın sürekli ıslanması, kapak altında yoğuşan suyun damlaması, güçlü yüzey akıntısı ve besin eksikliğidir. Yüzen bitkilerin yaprak üst yüzeyi kuru kalacak şekilde tasarlanmıştır; sürekli ıslanan yaprak çürümeye başlar.

• Yoğuşma: Kapağın altında biriken su damlaları yaprakların üzerine düşer. Kapakta hafif bir boşluk bırakmak ya da kapağı biraz eğmek bu sorunu azaltır.
• Akıntı: Yüzeyi dalgalandıran filtre çıkışı yaprakları ters çevirir ve batırır. Çıkışı yüzeyin birkaç cm altına alın.
• Besin eksikliği: Yüzen bitkiler besini suyun kendisinden alır. Az balıklı, gübresiz akvaryumlarda yaprakları küçülür ve solgunlaşır. Demir eksikliği yeni yapraklarda sarı renk olarak görülür; potasyum eksikliği ise yaprak kenarlarında delik ve kahverengi kenar yapar.
• Isı: Armatüre çok yakın yapraklar kavrulur ve kahverengi lekeler oluşturur.

Hangi balıklar yüzen bitkilerle iyi anlaşır?

Yüzen bitkilerden en çok fayda gören balıklar, doğada sakin ve gölgeli sularda yaşayan beta balığı, gurami türleri, melek balığı, discus, apistogramma ve kardinal tetra gibi türlerdir. Bu balıklar loş ışıkta daha az strese girer, daha açık yüzer ve renklerini daha belirgin gösterir.

Beta balığı ve cüce gurami gibi labirent balıkları yüzeyden hava solur; bu yüzden yüzeyin tamamen kapanmaması önemlidir. Yüzeyde en az bir bölümün açık kalması, hem bu balıkların hava almasına hem de su ile hava arasındaki gaz alışverişinin sürmesine imkân tanır.

Bazı türler ise yüzen bitkileri yer. Japon balığı, oranda ve bazı büyük çiklitler su mercimeğini ve salviniayı kısa sürede tüketebilir. Bu akvaryumlarda yüzen bitki, dekordan çok canlı bir yem kaynağı olarak düşünülmelidir. Malawi çiklitleri gibi sert ve alkali su seven türlerin akvaryumlarında ise yüzen bitkilerin çoğu uzun süre dayanmaz.

Yüzen bitkiler oksijeni azaltır mı?

Yüzen bitkiler gündüz oksijen üretir, ancak yüzeyi tamamen kapladıklarında su ile hava arasındaki gaz alışverişini zayıflatarak gece saatlerinde oksijenin düşmesine yol açabilir. Bu risk, yüzeyin bir bölümünü açık bırakarak kolayca önlenir.

Gece boyunca bitkiler de balıklar gibi oksijen tüketir. Yüzeyin %80–100’ü kapalı, kalabalık ve sıcak bir akvaryumda sabah saatlerinde balıkların yüzeye toplanması, oksijen yetersizliğinin tipik işaretidir. Bu durumda yüzen bitkileri seyreltin, filtre çıkışıyla yüzeyde hafif bir hareket yaratın ya da geceleri çalışan bir hava taşı ekleyin. Önerimiz, yüzeyin %30–50’sinden fazlasının kapanmamasıdır.

Yüzen bitkiler akvaryuma nasıl eklenir?

Yüzen bitkiler, yaprakları ve kökleri kontrol edildikten sonra doğrudan yüzeye bırakılarak eklenir; dikim gerekmez. Ancak başka akvaryumlardan gelen bitkiler salyangoz, hidra ve yosun taşıyabileceği için kısa bir ön kontrol şarttır.

1. Bitkiyi geniş bir kaba alın ve kökleri ile yaprakların altını salyangoz yumurtası ve yosun açısından inceleyin.
2. Çürümüş ya da kahverengileşmiş yaprakları ayıklayın.
3. Bitkiyi klorsuz suyla birkaç kez çalkalayın; mümkünse 2–3 gün ayrı bir kapta ışık altında bekletin.
4. Yüzeyde açık bir alana bırakın ve filtre çıkışından uzak tutun.
5. İlk hafta yaprakların ters dönüp dönmediğini kontrol edin; ters dönen yaprakları düzeltin.

Yüzen bitkiler ilk birkaç gün yeni su değerlerine uyum sağlarken birkaç yaprak kaybedebilir. Sağlıklı bir bitki genellikle 7–10 gün içinde yeni yapraklar çıkarmaya başlar ve 3–4 hafta içinde ilk hasat gerekebilir.

Yüzen bitkiler doğaya bırakılabilir mi?

Hayır, akvaryum bitkileri hiçbir koşulda göl, dere veya kanal gibi doğal su kaynaklarına bırakılmamalıdır. Su marulu (Pistia stratiotes) ve salvinia türleri birçok ülkede istilacı tür olarak kabul edilir; doğal sulara karıştığında yüzeyi kaplayarak yerel bitki ve hayvan türlerine ciddi zarar verebilir.

Fazla bitkileri kurutup çöpe atmak ya da bahçe kompostunda değerlendirmek en güvenli yoldur. Başka hobicilere vermek de iyi bir seçenektir; bu durumda bitkilerin salyangoz ve zararlı taşımadığından emin olun. Bazı bölgelerde belirli su bitkilerinin satışı ve taşınması yasal düzenlemelere tabi olabilir; yerel kurallara dikkat etmek her hobicinin sorumluluğudur.